26 maja 2018 r.
Bilans 65-lecia i nowe otwarcie!

„MH": Panie Profesorze! Jaki był dla Instytutu kierowanego przez Pana rok 2017? Jak Pan ocenia jego sytuację?

Prof. Zb.Śmieszek: Rok 2017 był rokiem jubileuszu 65-lecia działalności Instytutu Metali Nieżelaznych, co znalazło wyraz w organizacji: Konferencji Naukowej Technicznej w Wiśle w dniach 9-11 marca 2017, Akademii Jubileuszowej w dniu 19 maja 2017 w Gliwicach, a także udanych konferencjach, które zorganizowały nasze Oddziały - Oddział Metali Lekkich w Skawinie, Oddział w Legnicy i Centralne Laboratorium Akumulatorów i Ogniw w Poznaniu z udziałem przedsiębiorstw i instytucji współpracujących oraz dwóch międzynarodowych: Konferencja „Przetwórstwo Surowców Mineralnych" w Wiśle połączona ze zwiedzaniem nowej, unikalnej w świecie instalacji przerobu odpadów flotacyjnych w ZGH Bolesław w Bukownie i Konferencja „Przetwórstwo Metali Nieżelaznych" w Krakowie połączona z Jubileuszem 80-lecia prof. Józefa Zasadzińskiego, wieloletniego przewodniczącego Rady Naukowej Instytutu.

Działalność Instytutu w całym przekroju została przedstawiona na marcowej Konferencji Naukowej w Wiśle, przez dyrektorów pionów, oddziałów i 8 zakładów badawczych pionów naukowych w Gliwicach. Odbył się także panel z udziałem 9 młodych naukowców. Cieszy mnie liczne uczestnictwo w tej konferencji ze strony przemysłu metali nieżelaznych, Rady Naukowej naszego Instytutu, przedstawicieli uczelni wyższych, innych Instytutów Badawczych w naszym kraju i innych organizacji z nami współpracujących. Przebieg tej konferencji świadczy o uznaniu dla działalności Instytutu Metali Nieżelaznych w latach ostatnich oraz w całym okresie tych 65 lat, powiązanej ściśle z rozwojem przemysłu metali nieżelaznych, który stanowi przemysł, można powiedzieć, narodowy, bo oparty w dużej mierze 0         surowce krajowe i stanowiący polską własność.

Utworzenie Instytutu Metali Nieżelaznych w 1952 roku na bazie kilku zakładów badawczych Instytutu Metalurgii Żelaza było decyzją ówczesnego Ministerstwa i Zjednoczenia Górniczo-Hutniczego Metali Nieżelaznych, które miały dość wyobraźni, aby przewidzieć dynamiczny rozwój przemysłu metali nieżelaznych w następnych latach. I taki rozwój nastąpił w latach 60-70-80 i następnych przez budowę kopalń, zakładów wzbogacania rud, hut i zakładów przetwórstwa metali nieżelaznych.

„MH": Wielkim atutem IMN są jego ścisłe związki z przemysłem, współpraca z zakładami, opracowywania technologii, ale i rozwiązywanie bieżących problemów. Jak się to zaczęło?

Prof. Zb.Śmieszek: W następnym roku po utworzeniu IMN uruchomiono Hutę Miedzi Legnica przerabiającą koncentraty starego zagłębia miedzi (kopalni Lena i Konrad). Już wtedy Instytut prowadził badania w zakresie flotacji rud miedziowych oraz metalurgii miedzi. Ale przełomem było odkrycie w 1957 roku nowych złóż miedzi, co wymagało podjęcia badań 1  opracowań technologiczno-technicznych w pełnym zakresie od górnictwa, przeróbki rud do metalurgii i przetwórstwa miedzi.

Rozpoczęty został i realizowany był w następnych 20 latach wielki program budowy kopalń Lubin, Polkowice, Rudna, Huty Głogów I i Głogów II, Huty Przetwórstwa Miedzi Cedynia. Ustanowiono też w latach 70-tych Program Rządowy Cu, którego miałem zaszczyt być kierownikiem z udziałem kilkudziesięciu jednostek naukowych, projektowych, zakładów wykonawstwa maszyn i urządzeń, w tym Cuprum, Bipromet, Politechnika Wrocławska, AGH i wielu innych.

Dynamiczny rozwój przemysłu metali nieżelaznych miał też miejsce w innych branżach tego przemysłu: cynku i ołowiu, aluminium, przetwórstwa metali nieżelaznych. Oznaczało to postawienie przed Instytutem i całym środowiskiem naukowym, szczególnie Wydziałem Metali Nieżelaznych AGH i Politechniką Śląską oraz zapleczem projektowo-konstrukcyjnym i budowy maszyn jak: Bipromet, Cuprum, ZAMET, kolejnych wysoce odpowiedzialnych zadań opracowania nowych technologii i urządzeń z uwzględnieniem ochrony środowiska, energetyki procesów oraz zagospodarowania surowców wtórnych.

Wyrazem rozwoju tych branż było zbudowanie nowych przedsiębiorstw, w tym ZGH „Bolesław", Huty Cynku „Miasteczko Śląskie", Huty Aluminium Konin i innych. 

Mówię o tym dlatego, ponieważ historia Instytutu Metali Nieżelaznych, kierunki badań i nasze specjalizacje wiązały się i wiążą z historią tworzenia i rozwoju przemysłu metali nieżelaznych.

Potrzeby rozwijającego się przemysłu spowodowały ukształtowanie się w Instytucie wielu specjalności, można nawet powiedzieć szkół naukowo-technologicznych prezentujących wysoki, światowy poziom takich jak: Szkoła wzbogacania surowców mineralnych, Szkoła piro- i hydrometalurgii, Szkoła przetwórstwa metali, Szkoła metali lekkich, Szkoła ochrony środowiska, Szkoła chemii analitycznej,

Oddziałem Instytutu od 10 lat jest Centralne Laboratorium Akumulatorów i Ogniw w Poznaniu, który w ubiegłym roku obchodził 70-le-cie. Kierowany przez prof. Macieja Kopczyka jest czołowym ośrodkiem badawczym w zakresie nowych źródeł prądu - akumulatorów i baterii, także do zastosowań wojskowych i posiada dobre perspektywy rozwoju w ramach rządowego programu elektromobilności.

W działalności Instytutu ważną rolę odgrywa Oddział w Legnicy, kierowany przez wybitnych menadżerów prof. Ryszarda Chamera i Zygmunt Kurka. Jego działalność zlokalizowana na terenie Huty Miedzi Legnica ukierunkowana jest na przerób surowców wtórnych, głównie w kooperacji z hutami miedzi w Głogowie i Legnicy, a także na realizację prac badawczych z zakresu metali towarzyszących, w tym także wolframu i wanadu.

- Spółka Innovator specjalizuje się szczególnie w dostarczaniu unikalnych urządzeń „pod klucz", w tym na bazie licencji Instytutu w dostawach maszyn flotacyjnych dla odbiorców zagranicznych.

Instytut jest największym ośrodkiem badawczo-rozwojowym metali nieżelaznych w skali europejskiej, zatrudniając łącznie blisko 500 pracowników przy przychodach razem ponad 100 mln zł. Jego badania mają charakter kompleksowy, prowadzone są w skali laboratoryjnej, pilotowej i przemysłowej. Realizacja prac badawczych prowadzona jest najczęściej w ścisłej współpracy z zespołami inżynierów z poszczególnych przedsiębiorstw, z zespołami badawczymi wyższych uczelni, innych instytutów badawczych w ramach konsorcjów oraz z inżynierami biur projektowych szczególnie: Bipromet i AMK Kraków.

Niech wyrazem tego będą następujące ostatnie przykłady: - realizacja dużego projektu strategicznego „Zaawansowane materiały i technologie ich wytwarzania" przez duże konsorcjum 8 jednostek naukowych, w tym 4 uczelnie, 1 Instytut PAN, 3 instytuty badawcze, w którym liderem był IMN, - kompleks II pieca zawiesinowego - nowe rozwiązania technologiczne opracowane wspólnie przez zespoły Huty Miedzi Głogów, Bipromet i IMN, - instalacja przerobu odpadów poflotacyjnych w ZGH Bolesław - technologia opracowana wspólnie przez specjalistów ZGH Bolesław i IMN, - nowa generacja hydrocyklonów we współpracy Instytutu z ZAM Kęty. Dodam że narasta w skali globalnej znaczenie tematyki, które są specjalnościami Instytutu, a mianowicie: kompleksowość przerobu surowców mineralnych, zaawansowane materiały dla nowoczesnych gałęzi gospodarki, recykling - circular economy i ochrona środowiska.

Znajduje to wyraz w tematyce programów europejskich takich jak: European Innovation Partnership for Raw Materials, Program Ramowy UE Horyzont 2020, KIC on Raw Materials.

„MH": Jakie było największe wyzwanie dla Instytutu w sytuacji dynamicznego rozwoju przemysłu metali nieżelaznych?

Prof.Zb.Śmieszek: Wyzwania, które stoją przed Instytutem są duże. Największym było i jest nadal opracowanie nowych technologii i nowych produktów dla stale rozwijającego się przemysłu metali nieżelaznych.

Nasza branża podejmuje nowe wyzwania produktowe, technologiczne i ekonomiczne, umie sprostać konkurencji światowej i osiąga znaczące w skali światowej sukcesy. I jest w tym określony udział Instytutu Metali Nieżelaznych, którego działalność obejmuje także: - liczne projekty europejskie w ramach Horyzont 2020 i Kie on Raw Materials, przy czym wiodącą rolę pełni tutaj dyrektor metalurgii prof. Andrzej Chmielarz i kierownik Działu Projektów Międzynarodowych Witold Kurylak, - badania poznawcze finansowane przez Narodowe Centrum Nauki realizowane szczególnie przez młodych naukowców z Zakładu Materiałów Funkcjonalnych kierowanego przez prof. Aleksandrę Ko-lano-Burian oraz przez pracowników naszego oddziału w Poznaniu. W ciągu minionych 65 lat Instytut opracował i wdrożył sto kilkadziesiąt innowacyjnych technologii i produktów w zakresie wzbogacania surowców mineralnych, metalurgii, ochrony środowiska, przetwórstwa metali, nowych materiałów z udziałem naszych partnerów przemysłowych i naukowych. Trzeba podkreślić kierowanie się przez Instytut pewnymi zasadami takimi jak: - bezpośrednia, codzienna współpraca i obecność w przedsiębiorstwach przemysłu metali nieżelaznych i przedsiębiorstwach związanych z metalami nieżelaznymi, - prowadzenie badań wyprzedzających ukierunkowanych na opracowanie nowych technologii i produktów innowacyjnych w skali światowej, głównie ze środków statutowych, - ukierunkowanie na efektywność badań wynikającą z ich komercjalizacji i wdrożeń szczególnie efektywność ekonomiczną, ale i ekologiczną, energetyczną oraz efektywność wyrażająca się innymi miarami, - współpraca z jednostkami naukowymi szkolnictwa wyższego, PAN i instytutami badawczymi, - współpraca z biurami projektowymi i zakładami budowy urządzeń i maszyn, które są współwykonawcami w realizacji projektów zastosowanych w przemyśle metali nieżelaznych, a nimi są w szczególności: Bipromet, AMK Kraków, ZAM Kęty, ZANAM.

Zasady te nadal będą stanowiły dla nas podstawę wspólnych rozwiązań naukowo-technicznych.

Potwierdzeniem wysokiej jakości naszej działalności jest utrzymanie przez Instytutu kategorii A w ocenie parametrycznej Komitetu Ewaluacji Jednostek Naukowych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jest to istotna baza finansowej stabilności Instytutu w następnych latach, stwarzająca możliwość realizacji prac wyprzedzających, koniecznych dla oferowania przez Instytut nowych, innowacyjnych rozwiązań bez nadmiernego ryzyka w realizacji badań w skali pilotowej czy przemysłowej.

„MH": Czym może poszczycić się IMN w jubileuszowym roku 65 lecia działalności?

Prof. Zb.Śmieszek: W mijającym roku Instytut realizował kompleksowy program badań we wszystkich obszarach i specjalnościach Instytutu.

Działalność Instytutu znalazła wyraz w wielu wyróżnieniach jak np.: Laur Innowacyjności NOT:

„Sposób przetwarzania uciążliwych ekologicznie żużli konwertorowych ze świeżenia stopu Cu-Fe-Pb w surowiec ołowionośny"

„Technologia odzysku cynku z odpadów flotacyjnych w postaci kwalifikowanych koncentratów"

Nagroda Rzeczpospolitej „Orły Innowacyjności"

„Technologia i instalacja do przetwarzania odpadów akumulatorów litowo--jonowych i niklowo-wodorkowych" TargiIntarg

Platynowy Medal za „Topnik GAL-TOP do cynkowania zanurzeniowego wyrobów ze stopów żelaza"

Srebrny Medal za „Technologia wytwarzania sferycznych proszków wolframowych przeznaczonych do druku 3D metodą rozpylania plazmowego"

Można by wymienić dwadzieścia kilka nowych rozwiązań innowacyjnych o aplikacyjnym charakterze opracowanych przez oba piony badawcze w Gliwicach w 2017 roku o różnym stopniu przemysłowego zastosowania.

W mijającym roku szczególnie realizowane były: - projekty CuBR w ramach I i II konkursu, a także rozpoczyna się realizacja projektów CuBR w ramach III konkursu, w którym realizowane będą 3 nowe projekty, a Instytut będzie w nich Liderem, w tym 2 projekty związane z budową instalacji pilotowych do utylizacji gazów z pieca szybowego i gazów zawierających S02.

- projekty Programu Badań Stosowanych, Innotech i GEKON, - liczne projekty europejskie w ramach Programu Horyzont 2020 i KIC on Raw Materials, - projekty Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, w tym projekt Demonstrator dla ZGH Bolesław, - wykonano liczne usługi naukowo-badawcze oraz produkcję małotonażową w oddziałach Legnica, Skawina i Poznań.

W zabezpieczeniu środków istotną rolę odgrywają środki na działalność statutową, które pozwoliły na zrealizowanie wielu badań wyprzedzających.

W ramach projektu GEKON wdrożono nową energooszczędną technologię wytwarzania bieli cynkowej dla ZM Silesia - Oddział Huta Oława.

Rozpocznie się realizacja nowych programów jak: - projekt sektorowy Innorecykling w ramach I konkursu, w którym zostały zakwalifikowane 4 projekty z udziałem IMN; II konkurs przewidywany jest na okres II półrocza 2018 roku, - realizacja projektów w ramach Programu Techmastrateg, a w I konkursie przyjęte zostały 3 projekty, w których liderem jest IMN,

Pragnę podkreślić, że Instytut przywiązuje dużą wagę do umiędzynarodowienia swojej działalności z udziałem zainteresowanych przedsiębiorstw jako sposobu nie tylko na zwiększenie środków, ale i realizację projektów o znaczeniu ogólnoeuropejskim w powiązaniu ze wzrostem kwalifikacji pracowników badawczych w konfrontacji, ale i we współpracy z wiodącymi ośrodkami badawczymi Unii Europejskiej. Przywiązujemy też duże znaczenie do realizacji projektów badawczych dla kontrahentów zagranicznych, przy czym naszym atutem jest posiadanie instalacji pilotowych, w wyniku czego ma miejsce realizacja takich projektów szczególnie przez Zakłady NR i NH.

Ważną częścią działalności badawczej Instytutu są projekty zlecane przez przedsiębiorstwa szczególnie: KGHM i ZGH Bolesław, realizowane głównie przez zakłady pionu metalurgii. Chciałem podziękować kierownictwom przedsiębiorstw metali nieżelaznych za pełne zaangażowanie w realizacji projektów ukierunkowanych na nowe technologie i produkty przy współpracy z jednostkami naukowymi i projektowymi w tym IMN.

„MH": Panie Profesorze! Jak Pan widzi przyszłość Instytutu Metali Nieżelaznych w kontekście zapowiadanych zmian organizacyjnych i strukturalnych?

Prof.Zb.Śmieszek: Serdecznie gratulujemy IMN roli i osiągnięć w budowie nowoczesnego przemysłu metali nieżelaznych w naszym kraju. Panu i kadrze tego znakomitego ośrodka badawczo-rozwojowego życzymy dalszych sukcesów w nowych uwarunkowaniach, będących wynikiem rządowej reformy.

Nasz rząd przywiązuje dużą wagę do innowacyjności, nowych technologii i nowych inwestycji. I cieszy, że to ma miejsce w naszym przemyśle. Rząd wprowadził nowe zachęty, w tym zakresie poprzez „Małą", a aktualnie „Dużą Ustawę o Innowacyjności", które sprzyjają realizacji nowych przedsięwzięć innowacyjnych.

Projekt Ustawy o Sieci Łukasiewicz został przyjęty przez Radę Ministrów. Należy więc założyć, że Sieć, w skład której wchodzi Instytut Metali Nieżelaznych zacznie funkcjonować od 1 kwietnia 2018 roku.

Pozycja IMN jako instytutu silnie powiązanego z przemysłem metali nieżelaznych jest, można by powiedzieć, niezagrożona. Wynika to z faktu, że instytuty wprowadzone do Sieci zachowują osobowość prawną, a ponadto nie ma podstaw do obawy, że IMN zostanie przejęty przez Centrum Sieci jako instytut Śieci, co jest możliwe w odniesieniu do instytutów nie branżowych, działających szczególnie w obszarach KET (Key Enabling Technologies).

„MH": Serdecznie gratulujemy IMN roli i osiągnięć w budowie nowoczesnego przemysłu metali nieżelaznych w naszym kraju.

Panu dyrektorowi i kadrze życzymy dalszych sukcesów w nowych uwarunkowaniach, będących wynikiem rządowej reformy.

 

Źródło: Magazyn Hutniczy

















Copyright: IGMNiR 2009 - 2012